European-Parliament – Courtesy of ifrl-blog.blogspot.com

Međusobni odnosi zemalja članica EU uređeni su trojakom strukturom, koja se popularno naziva „tri stuba“ Evropske Unije.Ovaj sistem odnosa je ishod dogovora država članica postignutog na međuvladim konferencijama, koje su završile usvajanjem Ugovora iz Mastrihta 1992. godine kojim je Evropska ekonomska zajednica (EEZ) prerasla u Evropsku uniju.

Prvi stub današnje Evropske unije čine tri Evropske zajednice: Evropska zajednica (ranije Evropska ekonomska zajednica (EEZ)) i Evropska zajednica za atomsku energiju (EURATOM). Treća zajednica, Evropska zajednica za ugalj i čelik (ECSC), čije je osnivanje 1952. godine bilo prvi korak u stvaranju EU, prestala je postojati sredinom 2002. godine. Ovaj prvi stub EU uključuje:

• Carinsku uniju i jedinstveno tržište,
• Zajedničku poljoprivrednu politiku,
• Trgovinsku politiku,
• Strukturalnu politiku,
• EU državljanstvo,
• Obrazovanje i kulturu,
• Trans-Evropsku mrežu,
• Zaštitu potrošača,
• Zdravlje,
• Istraživanje i životnu sredinu,
• Socijalnu politiku,
• Politiku azila,
• Spoljne granice,
• Imigracionu politiku.

Drugi stub čini zajednička spoljna i bezbjednosna politika, i to:

Spoljna politika obuhvata :

• Koordinaciju zajedničkih stavova i mjera,
• Održavanje mira,
• Ljudska prava,
• Demokratiju,
• Pomoć zemljama -ne-članicama.

Politika bezbjednosti obuhvata:

• Razoružanje,
• Finansijski aspekt odbrane,
• Dugoročni okvir evropske sigurnosti

Treći stub se tiče saradnje država u unutrašnjim poslovima kao i pravosudne saradnje u oblastima kao što su:

• Saradnja među pravnim institucijama u vezi sa građanskim i krivičnim pravom,
• Kooperacija policije,
• Borba protiv rasizma i ksenofobije,
• Borba protiv trgovine drogama i oružjem,
• Borba protiv organizovanog kriminala,
• Borba protiv terorizma,
• Kriminalne radnje protiv djece i trgovine ljudima.

Takva je slika Unije nakon izmjena uvedenih Ugovorom iz Amsterdama (1997.), kojim su iz trećeg stuba u prvi stub (dakle u EZ), prebačena nadležnost nad pravosudnom saradnjom u građansko-pravnim pitanjima i pitanja imigracije, viza i azila.

Najvažnija razlika među stubovima je nivo ograničavanja ovlašćenja i samostalnog odlučivanja država članica u svakoj od tih oblasti. To je istovremeno osnovni razlog zašto je uspostavljena takva struktura. Naime, države se u Mastrihtu nisu mogle odlučiti da i nova područja zajedničkih nadležnosti podvrgnu takvom stepenu ograničenja vlasti kakav je postignut u Evropskim zajednicama. Jedino prvi stub koristi pravno obavezujuće instrumente i procedure.

Prvi stub je nadnacionalni stub. To podrazumijeva nekoliko bitnih aspekata. Prvo, u političkom procesu donošenja odluka država može ostati preglasana, a da odluka ipak bude donesena i da obvezuje i državu koja se protivila njenom donošenju. U većini djelatnosti koje su u području nadležnosti Evropske zajednice, članice donose odluke većinskim odlučivanjem (kvalifikovana većina je potrebna u Savjetu ministara).

Druge dvije odlike nadnacionalnosti nalazimo u odnosu prava nastalog na evropskom nivou s internim pravnim porecima država članica. Norme donijete na nivou Unije automatski postaju sastavni dio internih pravnih poredaka članica. Takođe, u internom pravu zauzimaju hijerarhijski status viši od nacionalnog prava. Ta obilježja nadnacionalnosti su u druga su dva stuba prisutna u vrlo maloj mjeri ili ih uopšte nema. Saradnja država u te druge dvije oblasti uspostavljena je na klasičnim metodama međudržavne saradnje. To prije svega znači da Unija u tom djelokrugu (spoljna politika, unutrašnja politika i bezbjednost) nije u mogućnosti da obaveže neku državu članicu na neku odluku protiv njene volje. Stoga se gotovo sve odluke o spoljnoj politici, bezbjednosti, policijskoj i pravosudnoj kaznenoj saradnji donose jednoglasno, a dejstvo tih odluka u internom pravu zavisi od spremnosti država članica da ih sprovedu.

Unija uređena ovim sistemom od tri stuba prestaće da postoji kada stupi na snagu Ustavni ugovor EU, potpisan u Lisabonu 2007. godine. No zadržaće se različit stepen ograničenja nacionalnih ovlašćenja, jer će se, posebno u pitanjima iz sadašnjeg drugog stuba i dalje odlučivati jednoglasno. Promijeniće se i nosilac pravnog subjektiviteta. Naime, danas Europska unija nije pravno lice, a obje Zajednice jesu. Ustavni ugovor ukida subjektivitet Zajednicama i dodjeljuje ga Uniji, čime ona postaje subjekat međunarodnog prava sa jačim identitetom na međunarodnoj sceni.